Freelance sözleşmesinde olması gerekenler: kontrol listesi

Freelance çalışmaya başlayanların çoğu, ilk işlerinde sözleşmeyi bir formalite olarak görür. Müşteri "sözlü olarak anlaşalım" dediğinde ya da bir e-posta yazışması yeterli sayıldığında, sorunların ne zaman başlayacağını kimse bilmez. Sözleşme, işin kapsamını, ödemeyi ve iki tarafın sorumluluğunu yazılı hâle getirir. Bu yazıda, freelance bir sözleşmede hangi başlıkların bulunması gerektiğini ve bunların neden önemli olduğunu anlatıyoruz.

Bu yazı genel bir bilgilendirme içeriğidir. Sözleşmenin hukuki geçerliliği ve somut maddelerin uygunluğu için bir avukattan görüş almanı öneririz.

Taraflar ve iletişim bilgileri

Sözleşmenin başında kimin kim olduğu açıkça yazılmalıdır. Serbest çalışan olarak senin adın, kullandığın unvan ya da işletme adı ve vergi bilgilerin yer almalıdır. Müşteri tarafında da yetkili kişi, şirket bilgileri ve adres bulunmalıdır.

Birçok sorun, kimin hangi sıfatla anlaştığının belirsiz kalmasından çıkar. Özellikle müşteri bir şirketse, sözleşmeyi imzalayan kişinin o şirketi temsil yetkisi olup olmadığını kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır.

İşin kapsamı

Bu bölüm sözleşmenin kalbidir. Ne yapacağını, neyi teslim edeceğini ve neyin kapsam dışında kaldığını ayrıntılı yaz. "Logo tasarımı" gibi bir ifade yetmez; kaç konsept, kaç revizyon, hangi dosya formatları ve hangi kullanım hakları dahil, bunları da belirt.

Kapsam dışı kalan işleri açıkça listelemek, sonradan gelen "bir de şunu ekleyelim" taleplerini yönetmeyi kolaylaştırır. Ek iş talep edildiğinde ayrı bir teklif ve ek ücret konuşulabilir.

Teslim tarihi ve süreç

Teslim tarihini ve ara aşamaları yaz. Müşterinin geri bildirim vermesi gereken süreyi de belirtmek önemlidir. Geri bildirim gecikirse, senin teslim tarihin de kayabilir. Bu nedenle sözleşmede, geri bildirim süresinin işin takvimini nasıl etkileyeceğini de yazmak mantıklıdır.

Ücret ve ödeme koşulları

Ücret, ödeme tarihi, ödeme yöntemi ve ara ödemeler sözleşmede net olmalıdır. Peşin ödeme, teslim sonrası ödeme ya da aşamalı ödeme gibi seçenekleri tek tek tanımla. Gecikme durumunda uygulanacak koşulların da yazılı olması, tahsilat sürecini çok daha düzenli hâle getirir.

Ücretin vergi ve kesintilerle birlikte nasıl hesaplandığını da belirtmek faydalıdır. Bu konuda güncel yükümlülükler için mali müşavirinden destek al.

Fikri mülkiyet ve kullanım hakları

Bu başlık, freelance sözleşmelerinde en çok sorun çıkan konulardan biridir. İşin teslimiyle birlikte, bu eserin kullanım hakkının kime ait olacağını yazmalısın. Müşteri tüm hakları mı alıyor, yoksa sadece belirli bir kullanım için mi lisans alıyor? Bu fark, fiyatı da doğrudan etkiler.

Kendi portföyünde bu işi gösterme hakkını da unutma. Bunu sözleşmede açıkça yazmazsan, sonradan tartışma çıkabilir.

Gizlilik

Müşterinin paylaştığı bilgiler, iş planları ya da ticari sırlar sözleşme boyunca korunmalıdır. Bu konuda ayrıca bir gizlilik maddesi ya da ayrı bir anlaşma yapılabilir. Gizlilik anlaşmasının genel çerçevesini şu yazıda ele aldık: Gizlilik anlaşması nedir?

Sorumluluk ve tazminat

İşin sonucundan doğan zararların kime ait olacağı, sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Sorumluluğun ne kadarla sınırlı olduğunu belirtmek, hem senin hem müşterinin beklentisini netleştirir. Bu maddeler, işin türüne göre çok farklılaşabileceği için bir avukatla birlikte hazırlamak en güvenli yoldur.

Fesih ve iptal

İş tamamlanmadan taraflardan biri çekilmek isterse ne olacağını yaz. Yapılan işin ne kadarının ödenmesi gerektiği, ara teslimlerin nasıl değerlendirileceği ve fesih bildiriminin nasıl yapılacağı bu maddede yer almalıdır. Bu bölüm, sonradan yaşanan en acı tartışmaları önleyen kısımdır.

Uyuşmazlık çözümü

Anlaşmazlık çıkarsa hangi yolla çözüleceğini belirt. Görüşmeyle mi, arabulucuyla mı, yoksa mahkemeyle mi? Yetkili mahkemenin hangisi olacağı da bu bölümde yer alabilir. Bu konuda hukuki ayrıntılar için bir avukat görüşü önemlidir.

Çalışma ilişkisinin sınırı

Freelance çalışmanın en belirsiz yanı, müşteriyle ilişkinin sınırıdır. Müşterinin sana mesai saatleri verip belirli bir yerde çalışmanı istemesi, ilişkinin niteliğini değiştirebilir. Sözleşmede hizmetin nasıl sunulacağını, çalışma saatlerinin kimin tarafından belirleneceğini ve araç ekipmanın kimin olacağını açık yazmak bu belirsizliği azaltır.

Bir başka nokta, işin bir kısmını başkasına devretmektir. Bazı işleri alt yükleniciye vereceksen, bunun sözleşmede izinli olup olmadığını belirtmelisin. Devredilen işin kalitesinden de sen sorumlu olduğun için bu kısmı bir maddeyle sınırlamak riskini kontrol altında tutar.

Kontrol listesi

Başlık	Kontrol sorusu
Taraflar	Kimin adına ve hangi sıfatla anlaşıyorsun?
Kapsam	Teslim edilecekler ve dahil olmayanlar net mi?
Takvim	Teslim tarihi ve geri bildirim süresi yazılı mı?
Ücret	Ödeme tarihi, yöntemi ve gecikme koşulları belli mi?
Fikri mülkiyet	Kullanım hakkı ne kapsamda devrediliyor?
Gizlilik	Paylaşılan bilgiler nasıl korunacak?
Sorumluluk	Zarar durumunda sınır ne?
Fesih	Erken bitirme durumunda ne olacak?
Uyuşmazlık	Sorun çıkarsa hangi yolla çözülecek?

Son söz

İyi bir freelance sözleşmesi, müşterinle aranda güven yaratan bir çerçevedir. Uzun ve karmaşık olması gerekmez, ama belirsiz olmamalıdır. Her işte aynı başlıkları kullanan bir şablon hazırlamak, zamanla hem vakit kazandırır hem de işini daha profesyonel gösterir.